รุจเพื่อนรัก
เราได้มีโอกาสอ่านจดหมายของนายถึงดอนเรื่องร้านอาหารแถวทองหล่อ ทำให้เรารู้สึกตื่นเต้น เมื่อนึกถึงบรรยากาศเก่า ๆ สมัยเรายังอยู่เมืองไทย นานแล้วที่เราไม่ได้ลิ้มรสอาหารและบรรยากาศแถวนั้น และที่เราอดรู้สึกตื่นเต้นเข้าไปอีกไม่ได้ก็คือ ย่านร้านอาหารหรู ๆ แถวทองหล่อก็มีหมูกะทะแกล้มไวน์ด้วยเหมือนกัน
http://www.matichon.co.th/news_detail.php?newsid=1305131057&grpid=01&catid&subcatid
จดหมายของนายเมื่อเราอ่านแล้วนั้นทำให้เรารู้สึกตื้นตันใจ เราชอบที่นายพูดถึงเรื่องความเท่าเทียมกันในสังคม เราอ่านเรื่องพวกนี้ทีไรก็มักจะทำให้เราหัวใจเต้นแรงทุกที
เราเคยนั่งคิดเล่น ๆ ถึงเรื่องพวกนี้เหมือนกันนะ เราคิดว่าสิทธิเสรีภาพและความเท่าเทียมกันนั้นเป็นสิ่งที่มีค่ามากที่สุดของคนเรา หากปราศจากสิ่งเหล่านี้เราก็คงมีชีวิตที่แย่มาก ๆ เราเห็นด้วยนะที่นายเขียนถึงดอน มันสะท้อนให้เห็นอะไรได้หลายอย่างจริง ๆ
รุจทำให้เราอดนึกถึงในบางแง่มุมของอีกเรื่องนี้อีกไม่ได้ เราคิดว่านะ แม่บทของการเคลื่อนไหวทางการเมืองครั้งสำคัญในประวัติศาสตร์สมัยใหม่อันเกี่ยวเนื่องกับสิทธิเสรีภาพ อิสระภาพและความเท่าเทียมกันนั้นมักได้รับอิทธิพลในเชิงนามธรรมจากบทความเรื่อง Civil Disobedience โดย Thoreau ซึ่งผู้นำทางการเมืองไม่ว่าจะค่ายไหน ลักษณะไหน มักจะอ้างถึงบทความดังกล่าวอยู่เสมอ อาทิเช่น คานธี มาร์ตินลูเธอคิง เคเนดี้ หรือแม้แต่ผู้นำเผด็จการทรราชย์ทั่วโลกอีกหลายคน และไม่เว้นแม้แต่นักเขียนอย่าง Leo Tolstoy
เราอ่านหนังสือเล่มนี้อย่างเพลิน ๆ แล้วเรารู้สึกชอบใจ เรารู้สึกเหมือนว่า เราพบสิ่งที่เราอยากจะทำที่สุดแล้ว นั่นคือ สิทธิ เสรีภาพและความเท่าเทียมกันนั้นเป็นสิ่งที่ควรจะถูกตอกย้ำและเรียกร้องเพื่อให้ได้มาในสังคมของเรา ทั้งนี้ไม่ว่าจะแลกมาด้วยอะไรก็ตาม
เราจะเรียกร้องสิทธิเสรีภาพและความเท่าเทียมกันด้วยกายและใจของเราเอง
เรารู้สึกว่า หัวใจของเรานั้นพองโตและเต็มเปี่ยมไปด้วยความหวัง คล้าย ๆ กับว่า เรากำลังเป็นพระเอกที่กำลังกอบกู้สังคมให้ได้รับความเป็นธรรมอย่างเท่าเทียม ประชาชนจะลืมตาอ้าปากและมีสิทธิมีเสียงได้ดังใจเพราะสิ่งที่เราคิดจะทำเพื่อพวกเขาเหล่านั้น ถึงแม้เราจะเป็นเพียงแค่คนธรรมดา คนหนึ่งในสังคมแต่เราก็สามารถเรียกร้องเรื่องนี้ได้ และไม่แน่ว่าวันหนึ่งข้างหน้านั้นข้อเรียกร้องของเราอาจจะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในสังคมก็เป็นได้
แต่ครั้นเวลาผ่านไปสักพัก-รุจเพื่อนรัก เราก็อดคิดไปอีกไม่ได้ว่า
ข้อเรียกร้องเรื่องสิทธิเสรีภาพและความเท่าเทียมกันนั้นสามารถจุดชนวนการเคลื่อนไหวทางการเมืองในหมู่ประชาชนได้ง่าย ไม่ว่าจะยุคใดสมัยใด ที่ใดหรือการปกครองแบบใดก็ตาม เพราะสิทธิเสรีภาพและความเท่าเทียมกันอันบริสุทธิ์นั้นไม่มีอยู่จริง ไม่ว่าใครก็ตามในสังคมย่อมจะรู้สึกได้ถึงการถูกริดรอนสิทธิเสรีภาพและขาดความเท่าเทียมกันอยู่เสมอ ไม่ลักษณะใดก็ลักษณะหนึ่ง ตราบใดที่มนุษย์ยังมีลักษณะของสัตว์สังคมซึ่งอยู่ภายใต้กฏกติกาและการถูกปกครองจากผู้ปกครอง
สิ่งที่คนทั่วไปรับรู้เกี่ยวกับเรื่องสิทธิเสรีภาพในการเคลื่อนไหวทางการเมืองจึงมักจะเป็นไปในรูปแบบเดียวกัน เช่น “เราต้องการเสรีภาพ”, “เราต้องการอิสระภาพ”, “เราต้องการความยุติธรรม”, “เราต้องการความเท่าเทียมกัน” ฯลฯ
การเรียกร้องหาสิทธิเสรีภาพและความเท่าเทียมกันนั้นจึงไม่ใช่สิ่งที่ผิดปรกติและมักจะเกิดขึ้นเสมอในสังคม ทั้งนี้ไม่ว่าจากใครก็ตาม ไม่ว่าคนเหล่านั้นจะยากจนหรือร่ำรวยล้นฟ้า ไม่ว่าจะมีชาติกำเนิดสูงต่ำเพียงใด ไม่ว่าจะเป็นหญิงหรือชาย และไม่ว่าจะเป็น “อำมาตย์” หรือ “ไพร่”
รุจ – หรือว่าเรื่องนี้จะเกิดขึ้นจริงไม่ได้เลย ถ้าหากความไม่สมบูรณ์ของสิทธิเสรีภาพและความเท่าเทียมกันนั้นเป็นลักษณะทางธรรมชาติของสังคมอย่างที่เราคิดไว้แบบนั้น หรือว่ามันเป็นเพียงแค่วาทกรรมที่ถูกหยิบยกนำมาใช้หลายครั้งหลายครา โดยผู้นำของการเรียกร้องเพื่อผลประโยชน์ทางการเมืองของตนเอง
ถ้าเป็นอย่างนั้นเราควรจะทำอย่างไรดี หากพูดไปก็เหมือนกับการเรียกร้องหาเมฆให้กลั่นตัวเป็นเม็ดฝนอยู่บนอากาศ ครั้นฝนแล้งก็เดือดร้อนไปทุกหย่อมหญ้า ครั้นฝนตกลงมาพอดี ๆ ก็ชุ่มชื่นฉ่ำใจ ครั้นฝนตกหนักน้ำก็ท่วมเรือกสวนไร่นาและถนนหนทาง หรือหนัก ๆ เข้าก็อาจถึงขั้นภัยพิบัติ บ้านเมืองล่มและจมอยู่ใต้บาดาล
และที่สำคัญก็คือ เราอยากเรียกร้องหาสิทธิเสรีภาพและความเท่าเทียมกันในสังคมให้กับประชาชนด้วยใจบริสุทธิ์ แต่เราไม่อยากถูกหลอกหรือตกเป็นเครื่องมือของใคร หากบ้านเมืองสับสนวุ่นวาย ผู้คนลุกฮือขึ้นมาเพื่อเรียกร้องหาสิ่งนี้จนทำให้เกิดการบาดเจ็บล้มตาย บ้านเมืองพังพินาศ แต่ท้ายที่สุดนั้นกลับเป็นเพียงแค่เพื่อผลประโยชน์ของผู้นำหรือนักการเมืองที่อาศัยเรื่องนี้เป็นวาทกรรมหลอกล่อประชาชนอย่างแยบยล
รุจ – เราควรจะทำอย่างไรดี
วันหนึ่ง เรามาฉุกคิดถึงสิ่งที่ขาดหายไปและแทบไม่มีใครพูดถึงจาก Civil Disobedience ของ Thoureau เช่นกัน ซึ่งนั่นคือ
“If I devote myself to other pursuits and contemplations, I must first see, at least, that I do not pursue them sitting upon another man’s shoulders. I must get off him first, that he may pursue his contemplations too.”
“ถ้าฉันจะอุทิศตนให้กับข้อเรียกร้องอะไรก็ตาม อย่างน้อยฉันจะต้องเห็นก่อนว่า ฉันไม่ได้นั่งอยู่บนบ่าของใครในขณะที่ฉันเรียกร้อง ฉันต้องลงจากบ่าของเขาก่อนเพื่อที่เขาจะเรียกร้องได้เช่นเดียวกัน”
น่่าแปลกนะรุจ เราได้ยินคนพูดกันถึงเรื่องสิทธิเสรีภาพและความเท่าเทียมกันอยู่บ่อย ๆ แต่ทำไมเราแทบไม่ได้ยินใครพูดถึงสิ่งที่ Thoureau พูดไว้ในหนังสือเล่มเดียวกันแบบนั้นบ้างเลย
เราเริ่มถามตัวเองหลาย ๆ ข้อ เช่น
– ครั้งสุดท้ายที่เราจูงคนแก่ข้ามถนนหรือหยุดรถให้คนเดินข้ามทางม้าลายนั้นเมื่อไหร่
– กี่ครั้งที่เราพยายามโทรศัพท์หาเพื่อนฝูงหรือผู้หลักผู้ใหญ่เพื่อช่วยเหลือเราให้ไม่ต้องเสียค่าปรับเมื่อเราโดนตำรวจจราจรออกใบสั่ง
– กี่ครั้งที่เราขับรถปาดหน้ารถคนอื่น หรือเราจอดรถในที่ห้ามจอด เพราะเราคิดว่ารถของเรานั้นแพงกว่าของคนอื่น ผู้คนจึงเกรงใจและไม่มีใครกล้าทำอะไรเรา
– กี่ครั้งที่เราเคยกวาดถนนหน้าบ้านของเราเอง หรือช่วยรดน้ำต้นไม้สาธารณะที่อยู่มุมรั้วบ้านของเรา
– เรารู้สึกอย่างไรเมื่อต้องกรอกรายงานภาษีให้กรมสรรพากร เราอยากหลีกเลี่ยงหรืออยากเสียภาษีให้น้อยที่สุด หรือเราภูมิใจและยินดีที่เงินของเรานั้นมีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศของเรา
– กี่ครั้งที่เราบริจาคเงินเพื่อช่วยเหลือสังคม ไม่นับคอนเสิร์ตการกุศลที่เราอยากไปดูเพราะเราชอบนักร้อง หรือเราถวายเงินเข้าวัดเพราะเราคิดว่านั่นจะทำให้เราร่ำรวยและกลายเป็นเศรษฐีในชาติต่อไป
– กี่ครั้งที่เราไม่ไปเลือกตั้งเพราะเรารู้สึกว่าไม่ได้อะไรหรือไม่สำคัญ กี่ครั้งที่เราเกรงใจคนที่เรารู้จักนับถือ หรือเพราะเขาเคยให้เงินหรือให้ความช่วยเหลือกับเราและทำให้เราเกรงใจ ดังนั้นเราต้องเลือกเขาเมื่อเขาลงสมัครรับเลือกตั้ง
– กี่ครั้งที่เราพยายามวิ่งเต้นเพื่อให้ได้งานและผลประโยชน์ของเรา กี่ครั้งที่เราพยายามเข้าหารับใช้และประจบประแจงผู้ที่ให้คุณให้โทษกับเราได้ ไม่ว่าเขาจะเป็นคนดีหรือไม่ก็ตาม
ฯลฯ
เรานึกถึงผู้นำที่ออกมาเรียกร้องสิทธิ เสรีภาพและความเท่าเทียมกันหลาย ๆ คนในอดีต
– มหาตะมะคานธี ผู้ซึี่งเสียสละทุกอย่างของตัวเอง
– มาร์ติน ลูเธอคิง ผู้ซึ่งเสียสละแม้แต่ชีวิต
– โจวเอินไหล ผู้ซึ่งมีอำนาจล้นฟ้าแต่ไม่มีแม้แต่เงินสักบาทในบัญชีธนาคารจนกระทั่งวันตาย
ฯลฯ
เมื่อเรามองดูตัวเราเองและผู้นำของเราที่ออกมาร่วมเรียกร้องเรื่องนี้ให้กับเราแล้วนั้น
รุจเพื่อนรัก – เราบอกตรง ๆ ว่าเราอาย
หลังจากนั้น เราจึงคิดว่า
จักรวาลกว้างใหญ่ ดวงดาวน้อยใหญ่ล้วนมีวิถีและลักษณะของมันเอง ร้อนบ้าง เย็นบ้าง ช้าบ้าง เร็วบ้าง เราไม่สามารถจัดระเบียบหรือทำให้ทุกอย่างเท่าเทียมกันได้ แต่เราสร้างความผาสุกในการอยู่ร่วมกันได้อย่างสมดุลกัน โดยการที่เราทุกคนนั้นทำตัวให้สอดคล้องกับวิถีทางที่ควรจะเป็น ด้วยสำนึกและความรับผิดชอบต่อส่วนรวม ถึงแม้เราจะมีวิถีและลักษณะที่แตกต่างกันไปสำหรับคนแต่ละคนก็ตาม
หากคนในสังคมทำได้อย่างนั้น หากคนหมู่มากล้วนแล้วแต่มีสำนึกและมีการกระทำที่ดีต่อส่วนรวม
เมื่อนั้น “สิทธิ เสรีภาพ เสมอภาคและภาราดรภาพตามสมควร” ย่อมเกิดขึ้นได้อย่างมั่นคงและแท้จริง
รุจเพื่อนรัก – วันนี้เราเริ่มแล้ว
เราเอง
































